شمس الدين محمد بن محمود آملي

416

نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )

باشد با ربع و ضرب يا ضرب صحاح در صحاح باشد يا ضرب كسور در كسور و يا آنچه درو كسور باشد . اما ضرب صحاح در صحاح اگر هر دو از يك مرتبه باشند آن به چند قسم شود : اول مضروب و مضروب فيه هر دو از مرتبه آحاد باشد و ضابطه درو آنست كه بهر يكى از آحاد احد المضروبين تمام مضروب ديگر اخذ كنند و اينطريقه عام است در جميع الا ما فوق مرتبه آحاد را طريق بسيار است از اين آسان‌تر . دويم آنكه يكى از مرتبه آحاد باشد و ديگرى از مرتبهء عشرات و ضابطه درو آنست كه عشرات را با عقود او رد كنند و آحاد را در آنعقود ضرب كنند و و بهر يكى از حاصل ده گيرند چنان كه چون خواهند پنج را در سى ضرب كنند عقود عشراترا كه آن 3 است در 5 ضرب كنند و بهر يكى از حاصل آن كه 15 است 10 گيرند 150 شود . سيم آنكه يكى از مرتبهء آحاد باشد و ديگرى از مآت و اينجا عقودمآترا در آحاد ضرب كند و بهر يكى ازين حاصل صد گيرند چنان كه چون خواهند چهار را در پانصد ضرب كنند پنج را در چهار ضرب كنند و بهر يكى از حاصل صد گيرند دو هزار باشد . چهارم آنكه يكى از آحاد باشد و ديگرى از الوف و همچنين عقود الوف را در آحاد ضرب كنند و بهر يكى از حاصل هزار گيرند چنان كه چون خواهند 3 را در 2 هزار ضرب كنند 3 را در 2 ضرب كنند و بهر يكى از حاصل هزار گيرند 6 هزار باشد : پنجم آنكه هر دو از مرتبه عشرات باشند و ضابطه درو آنست كه عقود احدى را در عقود ديگرى ضرب كنند و از حاصل هر يكى صد گيرند مثلا چون خواهند كه بيست را در سي ضرب كنند 2 را در 3 ضرب كنند و بهر يكى از حاصل صد گيرند 600 باشد .